บางคนอาจจะพูดว่าทำไมมันยากตรงไหน น่าจะเหมือนๆ กันทุกพันธุ์ จริงอยู่มันไม่ยากแต่ก็ไม่ง่ายนักสำหรับหมาบางแก้ว เพราะฉะนั้นต้องอาศัยประสบการณ์ การเตรียมพร้อมและโชคด้วย การผสมพันธ์หมาบางแก้วก็เหมือนการผสมพันธ์หมาทุก ๆ พันธุ์ โดยการดูและนับวันจากที่หมามีประจำเดือนหรือมีฮีทโดยประมาณ 12-14 วันกำลังดีที่สุด แต่ถ้าใครจำหรือนับวันผิดพลาดต้องใช้วิธีทดสอบแม่หมาตัวเมีย โดยการหาตัวผู้ตัวไหนก็ได้ ในกรณีที่ไม่มีพ่อพันธุ์ของตัวเอง ด้วยวิธีการคือจูงหมาของท่านเข้าหาตัวผู้แล้วดูลักษณะอาการว่าตัวเมียพร้อมยินยอมที่จะให้ตัวผู้ทำการผสมหรือไม่ ถ้าตัวเมียพร้อมหมายถึงการที่ตัวเมียต้องยืนนิ่ง และไพล่หาง เพื่อให้ตัวผู้ทำการผสมพันธุ์ ถ้าเป็นแบบนี้ หมายความว่าทุกอย่างลงตัว ท่านต้องรีบแยกเพื่อเตรียมทำการผสมกับพ่อพันธุ์ที่ท่านเลือกต่อไป แต่ถ้ายังไม่พร้อมแม่หมาจะมีอาการดุกัดตัวผู้ และไม่ยอมให้ตัวผู้เข้าด้านหลัง ถ้าเป็นแบบนี้ท่านต้อง่ำการทดสอบใหม่ในอีก 2 วันถัดไป อันนี้ทำในกรณีที่ท่านไม่มีพ่อพันธุ์หรือมีแต่เลี้ยงแยกกันอยู่ ไม่ได้เลี้ยงรวมกัน แต่ในกรณีเลี้ยงรวมกัน หรือพูดง่ายๆ ว่าไม่มีการคัดพันธุ์หรือเลือกคู่ปล่อยตามธรรมชาติ อันนี้ง่ายมากธรรมชาติจะทำให้ท่านมีลูกหมามากมาย แต่จะมีคุณภาพหรือตรงตามมาตรฐานหรือไม่ อันนี้เอาไปคิดเอาเอง

ทำไมถึงพูดว่าง่าย ก็ง่าย แต่เวลายากบางครั้ง และหลายหนลำบากจริงคือในเมื่อเราต้องช่วยกันพัฒนารักษามาตรฐานพันธุ์เพื่อให้ได้คุณภาพเราจำเป็นต้องคัดพันธุ์ และเลือกคู่ที่ตัวเมียเราพร้อมพาไปหาคู่ของมันหลายครั้งหลายหนที่คู่ของมันคือตัวผู้ทำการผสมไม่ได้ มีอุปสรรคมากมาย ส่วนใหญ่ที่พบเห็นคือตัวเมียไม่ยอม อันนี้ในกรณีที่ทดสอบแล้วว่าพร้อมแต่ไม่รู้ทำไมกับตัวอื่นยอม แต่กับตัวนี้ที่เลือกมันไม่ยอม หรือในกรณีที่หมาดุมาก เพราะอย่าลืมว่าหมาบางแก้ว ส่วนใหญ่จะดุถ้ายิ่งในกรณีนี้แทบหมดโอกาส เพราะถ้าหมาไม่ดุคุณยังสามารถที่จะบังคับโดยการจับตัวเมีย เพื่อให้ตัวผู้ผสม แต่ในกรณีหมาคุณดุความลำบากจะเพิ่มขึ้น แล้วยิ่งถ้าคุณบังคับไม่ได้ ใครจะจับหมาคุณ หรือในกรณีพ่อพันธุ์ที่รับผสมดุมาก โอกาสที่จะผสมพันธุ์โดยธรรมชาติลำบาก หรือในกรณีอื่นๆ เช่น ตัวผู้ติดคิดตัวอื่นก็ต้องเลื่อนวันผสมออกไปอย่างน้อย 24 ชั่วโมง คงเคยมีหลายคนที่นำตัวเมียที่พร้อมไปผสมกับพ่อพันธุ์ที่โด่งดัง แต่ปรากฏว่าหลังจากนั้นผสมไม่ติด คือไม่มีลูกออกก็บ่อย เพราะเกิดจากความไม่ลงตัวของระบบสืบพันธุ์ปัญหาต่างๆ มากมายซึ่งบางท่านที่เคยผิดหวังทั้งที่ตั้งใจมากมายสุดท้ายแล้วกินแห้ว ถึงขนาดเคยเจอพ่อพันธุ์ที่ไม่ยอมผสมก็เคย ทั้งที่ตัวเมียเชิญชวนเต็มที่ แต่มันกลับไม่สนใจนอนเฉย ถ้าในกรณีนี้หมดสิทธิ์จริงๆ อันนี้แหละที่บอกว่าบางครั้งต้องอาศัยโชคด้วย ส่วนผลพวงของการผสมพันธุ์คือการกำหนดราคาลูกหมาบางแก้วด้วย อันนี้เรื่องจริงตัวไหนผสมได้ในสิ่งที่กำหนดก็โอเค ส่วนตัวไหนผสมไม่ได้ดังตั้งใจส่วนใหญ่พวกเจ้าของแม่หมาจะไม่ยอมพลาดโอกาสเพราะอย่าลืมว่าหมาบางแก้วส่วนมากจะเป็นสัดแค่ปีละครั้งเท่านั้น พวกนี้พอพลาดโอกาสหมาดีจะทำการผสมมั่ว อาจเป็นบางแก้วหรือบางกล้วยก็ไม่รู้ พอเสบามีลูกหมาก็หนีบหูเอง ออกใบพันธุ์ประวัติเอง แล้วขายในราคาถูกๆ จนทำให้ลูกหมาบางแก้วเสียราคาเสียคุณภาพ ทำให้คนเลี้ยงรุ่นใหม่เสียความรู้สึก อย่าทำกันเลย และคิดว่าคนแบบนี้ในปัจจุบันไม่น่าเหลืออยู่แล้ว เพื่อวงการบางแก้วพัฒนาต่อไปต่อไป พวกเราจะได้มีหมาบางแก้วสวยๆ เพิ่มมากขึ้น และทำให้ราคาหมาบางแก้วเทียบเท่าราคาหมาในระดับอินเตอร์ต่อไป

บทความจากหนังสือสื่อรักสัตว์เลี้ยง ฉบับที่ 92/2545